Agro – Journal Pertanian




MUJARAB: Pokok herba yang ditanam untuk tujuan penyelidikan di Pusat Biotek Herba TPM Raub.

Semua pihak perlu komersial produk warisan ke peringkat global

DALAM laporan Institut Penyelidikan dan Pembangunan Pertanian Malaysia (Mardi), menjangkakan nilai perdagangan produk herba tempatan boleh mencecah sehingga RM2.5 bilion menjelang 2010 berbanding RM100 juta pada 2000 dan RM500 juta pada 2005.

Apa yang pasti, industri berkenaan mempunyai potensi amat besar untuk pasaran global termasuk Jepun, Amerika Syarikat dan Eropah. Bagi pasaran dunia, sasaran industri herba adalah sebanyak AS$200 bilion pada tahun ini.

Industri herba mampu menjana pendapatan berbilion ringgit berikutan kepelbagaian potensinya dalam merawat pelbagai jenis penyakit dan penjagaan kesihatan.

Pengasas Pameran Herba Asia, Safinah Yaakob, berkata penggunaan produk berasaskan herba kurang mendapat sambutan dan pendedahan sewajarnya kerana ia kerap dikategorikan sebagai ubatan alternatif.

Katanya, tanggapan negatif itu perlu diperbetulkan dalam usaha memacu industri herba ke peringkat lebih tinggi.

PROSES: Minyak pati herba dihasilkan daripada tumbuhan seperti mas cotek, nilam, serai wangi dan kacip fatimah.

“Amalan penggunaan herba secara berterusan akan membantu tubuh serta sistem imunisasi kepada manusia kerana ia asli dan segar tanpa sebarang penggunaan campuran bahan kimia seperti yang ada dalam ubat-ubatan moden.

“Contohnya, peninggalan warisan zaman berzaman seperti ubat periuk mengandungi pelbagai jenis tumbuhan herba yang direbus untuk diminum. Ia walaupun pahit, mampu melancarkan peredaran darah dan meningkatkan sistem imunisasi tubuh badan secara berterusan tanpa sebarang kesan sampingan.

“Kita menyedari khasiat ubat periuk itu yang begitu tinggi, tetapi tidak dijadikan ia sebagai amalan harian, ” katanya.

Safinah berkata, usaha berterusan perlu dibuat untuk mengembangkan industri herba di negara ini bukan hanya dengan menghasilkan produk semata-mata, malah mengamalkannya sebagai cara melestarikan produk warisan budaya nasional.

BERKHASIAT: Kacip fatimah digemari kaum wanita.

“Saya ingin melihat produk herba warisan budaya serta menjadi ikon produk pelancongan Malaysia di pasaran antarabangsa, selain satu cara menarik kehadiran pelancong asing,” katanya.

Justeru, beliau berharap supaya pihak terbabit dalam industri itu bersama terus menggembleng tenaga dan idea secara fasiliti untuk mengangkat industri itu peringkat global.

Selain itu, kekangan utama herba tradisional itu terpaksa mengikut peraturan dan mutu perubatan moden dari negara Barat termasuk terpaksa menjalani pelbagai ujian dan syarat yang menyebabkan industri itu gagal berkembang.

Produk herba seharusnya tidak perlu diuji dengan piawaian negara Barat kerana ia adalah warisan budaya yang seharusnya dibezakan kerana ia sebenarnya mempunyai standard kualiti yang baik dan selamat digunakan.

“Kita berhasrat menjadikan Malaysia sebagai hab herba di rantau Asia Pasifik dan seterusnya mencipta produk herba sendiri sehingga menjadi ikon pelancongan negara,” katanya.

Pada masa sama, industri berkenaan mampu mencapai ke tahap sepatutnya dengan memastikan supaya tindakan serta usaha lebih serius perlu diambil dalam menyediakan persekitaran yang mengikut standard ditetapkan selain mempergiatkan pembangunan dan penyelidikan (R&D) berkaitannya.

Dengan pasaran yang bersifat kompetitif itu, mereka yang terbabit dalam industri itu dilengkapi kepakaran dan pengetahuan bukan sebagai industri di belakang rumah.

Justeru, Malaysia yang terkenal sebagai antara 12 negara yang diiktiraf serta dikenali negara mengalami iklim Khatulistiwa mempunyai beribu-ribu tumbuhan semula jadi dan pokok herba yang penuh berkhasiat kegunaannya perlu terus mengorak langkah panjang untuk diterokai serta dikomersialkan.

Tumbuh-tumbuhan dan herba seperti hempedu bumi, selasih hitam, ulam raja, dukung anak, tongkat ali, misai kucing dan serai mempunyai banyak khasiat dan berkualiti tinggi untuk penjagaan kesihatan dan merawat pelbagai penyakit.

FAKTA NOMBOR
RM100 juta – Nilai perdagangan produk herba tempatan pada 2000
RM500 juta – Nilai perdagangan produk herba tempatan pada 2005


SUMBER REZEKI: Heng menuai kacangma yang matang di kebunnya di Rantau Panjang, Batu Kawa.

Herba popular di Sarawak boleh bantu baiki peredaran darah

MUNGKIN ramai yang tidak tahu mengenai khasiat kacangma, sejenis herba yang dijadikan makanan kesihatan serta popular di kalangan penduduk di Sarawak.

Hasil kajian yang dijalankan Institut Penyelidikan dan Pembangunan Pertanian Malaysia (Mardi) mendapati kacangma kaya dengan khasiat dan mempunyai nilai kesihatan yang tinggi.

Kacangma adalah sejenis herba tradisional yang sekian lama digunakan penduduk Sarawak sebagai herba ubatan dan makanan kesihatan. Herba ini dipercayai berkesan untuk membaiki peredaran darah, menjaga kesihatan wanita khususnya untuk melancarkan kitaran haid dan mempercepatkan pengecutan uterus selepas bersalin.

Semua bahagian pokok kacangma dan biji mempunyai nilai perubatan. Disebabkan khasiat dan rasa herbanya yang unik, kacangma turut digunakan sebagai ramuan masakan terutama untuk menyediakan makanan kepada ibu selepas bersalin atau dalam pantang.

Kalau dulu herba tradisional itu lebih popular di kalangan ibu keturunan Cina yang memakannya selepas bersalin, kini ia juga popular di kalangan ibu keturunan Melayu, kaum Iban dan suku kaum lain yang ada di Sarawak.

Kacangma juga dikenal pasti Kementerian Kesihatan sebagai herba yang berpotensi dan mempunyai nilai ekonomi.

Justeru, usaha sudah diambil untuk mempertingkatkan penggunaannya melalui pembangunan pelbagai produk bernilai komersial. Beberapa produk makanan seperti herba kacangma, sup kacangma ayam dalam tin, pes, sapuan dan jeli konfeksi telah dibangunkan berasaskan herba ini.

Penanaman pokok kacangma, memerlukan penjagaan yang rapi serta semburan racun serangga supaya tidak diganggu oleh makhluk perosak. Ia lebih sesuai ditanam di batas tanah yang sudah digemburkan, dengan jarak tidak terlalu rapat bagi menghasilkan pokok lebih besar dan subur.

Kacangma juga lebih sesuai ditanam pada musim kurang hujan iaitu awal April, Julai, Ogos dan November.

Seorang pengusaha tanaman kacangma, Heng Eng Joon, 62, berkata bagi mendapatkan kacangma yang bermutu, amat sesuai jika ia dituai pada tahap kematangan antara 30 hingga 40 hari.

Ini kerana jangka hayat pokok itu hanya boleh mencapai sehingga 100 ke 150 hari dengan ketinggian 1 hingga 1.8 meter. Kacangma memberikan pulangan cukup lumayan. Eng Joon yang hanya menanam kacangma di kawasan seluas setengah hektar, memperoleh pendapatan RM3,500 sebulan.

Bagi tujuan pemasaran, kacangma perlu melalui proses pengeringan sebelum dapat digunakan sebagai ramuan masakan.

Daun, pucuk dan batang lembut dibersihkan sebelum dicincang halus, sementara akar dan batang keras dibuang. Daun halus ini kemudiannya dijemur di bawah cahaya matahari sehingga kering.

Bagaimanapun, kaedah tradisional seperti itu mempunyai potensi komersial yang terhad disebabkan masalah warna yang kurang menarik dan tempoh penyimpanan yang pendek.

Masalah ini wujud akibat ketiadaan kawalan mutu terutama kawalan kebersihan semasa proses pengeringan dan kandungan lembapan yang tidak tetap pada produk siap.

Bagi mengatasi masalah ini pengeringan secara mekanikal menggunakan alat pengeringan kabinet digunakan. Pengeringan pada suhu 55 darjah celsius selama lima hingga enam jam di dalam pengering kabinet berupaya menghasilkan kacangma kering dengan kandungan lembapan di bawah 6 peratus.

Pengurus Projek Kacangma Pertubuhan Peladang Kawasan (PPK) Kuching, Leo Mamba, berkata setakat ini tumpuan pihaknya ialah memasarkan kacangma dalam bentuk kering, terutama herba untuk campuran masakan serta teh kacangma.

Selain itu, usaha mula diambil untuk mempertingkatkan penggunaannya melalui pembangunan pelbagai produk yang mempunyai nilai komersial seperti sup kacangma ayam dalam tin, pes, herba kacangma untuk masakan dan sebagainya.

Sejak Mac 2007, sebanyak 10,323 kotak teh kacangma dihasilkan dan meningkatkan pengeluaran teh kerana untuk menampung permintaan tempatan.

Bagi pasaran di Semenanjung PPK Kuching sendiri bertindak menjadi pengedar menerusi dua syarikat di sana.

Setakat Januari hingga Mac tahun ini, Lembaga Pemasaran Pertanian Persekutuan (Fama) juga sudah menghasilkan sebanyak 627 kotak teh kacangma dan menjangka akan meningkatkan pengeluaran teh itu berikutan permintaan yang semakin meningkat.

Melihat kepada potensi dan permintaan Kacangma, Leo menasihati supaya penduduk negeri ini menceburkan diri dalam penanaman herba berkenaan sebagai menambah sumber pendapatan.

“Tidak mustahil kacangma akan muncul sebagai satu komoditi penting satu hari kelak dan menjadi salah satu sumber pendapatan utama penduduk di Sarawak,” katanya.

INFO

Nama saintifik: Leonurus sibiricus

Nama umum: Chinese motherwort (Yi Mu Cao)

Nama tempatan: Kacangma (Chinese), Seranting, Tebung aga, Padang deman (Melayu)

Asal: Utara Timur Asia dan Jepun

Ciri-ciri: Jenis herba bebulu, bermusim mempunyai bentuk batang 4 segi dan boleh mencapai ketinggian hingga 1 meter.

Mempunyai 2 jenis varieti iaitu jenis berbunga merah jambu (L Sibiricus L) dan jenis berbunga putih(L Var Albiflorus Migo)

Bahagian digunakan: Daun muda, tunas dan batang.

Khasiat: Mempunyai rasa yang pahit, pedar, dingin dan bau yang menusuk hidung. Kacangma didapati mengandungi proksimat (lemak, serabut kasar, protein, karbohidrat, abu dan lembapan), mineral (kalsium, fosforus, ferus, natrium & kalium yang tinggi) dan vitamin (A, B1, B2 & asid askorbik).

Perbandingan antara dua jenis kacangma menunjukkan spesies bunga merah jambu mempunyai purata kandungan nutrient yang lebih tinggi daripada varieti bunga putih.


JAGA TANAMAN: Yaakob melakukan semburan baja ke daun anak nanas.

MENYEDARI benih hibrid nanas Maspine terhad dan sukar diperoleh di Sarawak, Yaakob Mohd Miniandi, 54, bertekad menjadi pengusaha tempatan pertama menggunakan teknik penyukuan dan keratan batang bagi menghasilkan hibrid nanas Maspine.

Maspine berasal dari kumpulan nanas Manzanah yang mempunyai ciri-ciri daun tidak berduri dengan hibrid kacukan antara kultivar Cayenne, Perolera, Pernambuco, Spanish dan Queen.

Berbanding benih hibrid Josapine yang mudah didapati di Sarawak, Maspine dianggap terbaik berbanding hibrid lain serta kultivar tempatan kerana buahnya boleh dimakan segar, ditinkan dan dieksport.

Sebelum ini pada 2003, beliau menjalankan teknik penyukuan dan keratan batang hibrid Josapine di ladang nanas di Kampung Sungai Mata, Samarahan, sebelum beralih ke hibrid Maspine kerana mendapati benihnya lebih baik dan sukar diperoleh di Sarawak.

Yaakob berkata, teknik penyukuan dan keratan batang hibrid Maspine diperkenalkan Institut Penyelidikan dan Kemajuan Pertanian Malaysia (Mardi) pada 2006.

Beliau berkata, Mardi membekalkan 250 sulur nanas dan kemudian beliau melakukan teknik penyukuan dan keratan batang bagi menghasilkan lebih banyak benih.

TANAM BILA-BILA MASA: Yaakob menunjukkan sulur nanas yang disiap dibahagikan empat.

“Sulur nanas itu dikerat empat menjadikan 1,000 sulur nanas untuk ditanam di ladang saya sekarang,” katanya kepada Berita Harian.

Beliau berkata, dalam tempoh empat bulan ladangnya akan menghasilkan 1,000 nanas Maspine pada Mac lalu dan menerusi teknik penyukuan dan keratan batang nanti mampu menghasilkan 10,000 sulur nanas.

“Kebaikan teknik penyukuan ini, buah nanas boleh kita jual, manakala batang dan jambul boleh dijadikan sulur nanas untuk ditanam semula. Namun demikian buat masa ini sulur nanas hibrid Maspine yang dihasilkan adalah untuk keperluan sendiri,” katanya.

Dalam tempoh lima tahun, beliau menjangkakan ladang nanasnya seluas dua hektar mampu menghasilkan 200,000 sulur nanas Maspine dan berhasrat menjadi pembekal utama sulur nanas Maspine dengan harga pasaran anak benih Maspine adalah 50 sen.

Katanya, penggunaan sistem plot di ladangnya banyak membantu dengan pembahagian kepada 20 plot dan setiap plot nanti akan ditanam 40,000 sulur nanas membabitkan 800,000 sulur secara keseluruhan.

“Sistem plot adalah bagi memastikan tidak semua sulur nanas yang ditanam diusahakan serentak. Selepas selesai satu plot akan berpindah ke plot lain supaya tanaman dapat dikawal dengan teliti,” katanya.

Beliau berkata, pengusaha yang terbabit dalam teknik penyukuan dan keratan batang mampu mendatangkan pulangan lumayan sekiranya diusahakan dengan bersungguh-sungguh.

“Pembiakan benih nanas secara penyukuan dan keratan antara penyelesaian jangka panjang terhadap masalah bekalan benih nanas terutama hibrid Maspine,” katanya

Yaakob berkata, pelbagai bahagian pokok iaitu jambul, sulur udara, tangkai, buah, batang dan slip daun, boleh digunakan untuk tujuan teknik penyukuan dan keratan batang.

Katanya, ada tiga kaedah disyorkan Mardi iaitu kaedah dan teknik pembiakan penyukuan, keratan batang dan mata tunas.

“Penyukuan dan keratan batang lebih sesuai digunakan dan memberi peratus hidup yang tinggi serta mudah dilaksanakan,” katanya.

Beliau berkata, bagi teknik penyukuan, bahagian jambul akan dibahagikan empat dan keratan batang pula mampu menghasilkan 20 keratan.

Katanya, proses teknik penyukuan dan keratan batang akan melalui proses tertentu dengan batang dan sulur akan dibelah dan dipotong sebanyak lima sentimeter.

“Keratan batang dan sulur nanas akan direndam dalam larutan racun dan kulat selama 10 hingga 15 minit sebelum kerja membaris dan menugal dilakukan. Ia kemudian dicelup bahan penggalak akar dan disemai serta anak benih yang berumur enam bulan sedia ditanam dan dibiak semula,” katanya.

Yaakob berkata, teknik penyukuan dan keratan batang sulur nanas memerlukan penjagaan teliti dan bagi memastikan anak benih tumbuh dengan baik, baja semburan daun pada umur empat bulan perlu dilakukan.

“Penyemburan daun dua kali semusim perlu bagi memastikan kita memberi unsur pekit dengan menambah zat supaya anak benih sihat dan bermutu,” katanya.

Beliau berkata, anak benih yang cepat membesar boleh dicabut dan dibuat penyukuan semula, manakala selepas enam bulan anak benih boleh dituai untuk ditanam dan sebahagiannya perlu dibuat penyukuan semula. Batas bekas semaian perlu disisir, digemburkan dan dirawat sebelum ditanam semula.

Pengkomposan sisa organik pepejal.

Kaedah ini tidak dapat menyelesaikan sepenuhnya masalah sisa buangan pepejal tetapi ia mampu mengalihkan sejumlah sisa buangan terutama sisa organik dari tempat pelupusan sampah dan dengan itu mengurangkan masalah sisa organik.

Bahan organik pepejal yang menjadi bahan paling banyak dibuang boleh digunakan sebagai substrat kepada beberapa makro dan mikro-organisma untuk ditukarkan kepada baja organik yang boleh diguna-kan oleh tumbuhan sebagai nutrien dan meningkatkan kesuburan tanah. Dalam hal ini, sisa buangan yang terdiri daripada sampah sarap organik merupakan sumber makanan kepada bakteria, kulat, aktino-miset, serangga dan cacing tanah yang bersama-sama mengambil bahagian dalam pengkomposan bahan-bahan organik.

Beberapa kaedah pengkomposan telah wujud sejak beribu tahun dahulu. Pengkomposan bermaksud penurunan secara biologi bahan organik kepada humus. Apabila tumbuhan atau haiwan mati ia akan menjadi bahan nutrien kepada makro dan mikroorganisma, dan akhirnya menjadi tanah semula. Pada zaman dahulu manusia menggunakan semula sampah sarap pertanian mereka dengan cara mengkompos.

Pengkomposan ialah suatu proses dinamik yang berlaku perlahan- lahan atau cepat. Pengkomposan boleh dijalankan secara pasif atau aktif. Sisa tumbuhan dan haiwan mati yang dibiarkan beberapa lama akan mengkompos secara semula jadi. Ini disebut sebagai pengkomposan pasif kerana berlaku tanpa memerlukan banyak penjagaan. Kompos pasif mungkin mengambil masa 6–10 bulan untuk terbentuk sepenuhnya. Pengkomposan aktif boleh mengambil masa yang singkat, iaitu antara 2–4 minggu. Kaedah ini memerlukan beberapa faktor, iaitu:

1. pengudaraan dengan membalik-balikkan timbunan kompos,
2. kelembapan,
3. nisbah karbon dengan nitrogen (C:N) yang sesuai, dan
4. ketiga-tiga faktor di atas menentukan suhu yang sesuai (suhu yang tinggi) untuk mempercepatkan penguraian, iaitu suhu antara 45–70°C.

Pengkomposan jenis ketiga ialah kaedah vermikultur atau pemeliha-raan spesies cacing tanah tertentu untuk memakan sampah sarap organik. Vermikultur amat sesuai untuk mereka yang tidak mempunyai lapangan yang luas. Aktiviti vermikultur boleh dilakukan di dalam atau di luar rumah sama ada secara kecil-kecilan, sederhana atau besar-besaran. Keadaan persekitaran, cuaca dan suhu di Malaysia amat sesuai untuk ternakan dan aktiviti vermikultur.

OBJEKTIF

Objektif utama projek vermikultur ialah menawarkan suatu kaedah alternatif pelupusan sampah sarap organik dengan hasil akhir yang boleh dikomersialkan, iaitu baja organik/kondisioner tanah, pestisid semula jadi dan biojisim (biomass) cacing.

TEKNOLOGI VERMIKULTUR

Kaedah Vermikultur

Vermi berasal daripada bahasa Latin bermaksud cacing. Vermikultur ialah proses pelupusan sampah sarap menggunakan cacing tanah untuk memakan sisa buangan organik pepejal dan menukarkannya kepada baja organik yang disebut vermikas atau najis cacing.

Kaedah vermikultur telah pun dijalankan di beberapa negara. Walau bagaimanapun, aktiviti ini terhad kepada beberapa kawasan sahaja dan belum dipraktikkan dengan begitu meluas. Negara China misalnya menternak dan menggunakan cacing tanah dalam banyak bidang perubatan tradisional, iaitu untuk bahan farmaseutikal dan kosmetik. Di India terdapat beberapa kampung yang terletak di bahagian Selatan India mengamalkan vermikultur untuk membaja tanaman mereka.

Cuba pula merupakan sebuah negara yang menjadi mangsa sekatan ekonomi kerajaan Amerika Syarikat selepas perpecahan kerajaan Rusia. Cuba masih bertahan sebagai sebuah negara pertanian terutama dalam pengeluaran komoditi gula kerana kekurangan import baja kimia telah dapat diatasi dengan penggunaan baja organik yang disediakan melalui teknik vermikultur. Beberapa bandar di Kanada, Amerika Syarikat dan Australia menggunakan vermikultur untuk melupus sisa buangan organik bandaran. Di New Zealand, kaedah vermikultur digunakan untuk memperbaiki hasil anggur yang digunakan untuk membuat wain. Di Korea, teknik vermikultur telah digunakan oleh sebuah syarikat untuk menstabilkan sisa biopepejal najis manusia. Oleh kerana potensi yang baik ini maka negara kita tidak harus ketinggalan dalam memperluaskan kajian dan penggunaan teknologi vermikultur ini.

Cacing Vermikultur

Beberapa spesies cacing tanah telah digunakan untuk tujuan vermikultur. Spesies paling popular ialah cacing belang atau cacing harimau Eisenia foetida, cacing merah atau cacing najis Lumbricus rubellus, dan Amynthas gracilis. Cacing tanah yang biasa kita lihat atau cacing taman atau cacing padang ialah jenis cacing yang tinggal di dalam tanah dengan membina terowong dan lubang-lubang dalam tanah. Cacing ini tidak sesuai untuk tujuan penghasilan vermikas.

Cacing harimau atau cacing merah biasanya tinggal dalam najis, timbunan kompos dan bahan tumbuhan yang kaya dengan bahan organik. Bahan organik yang dimakan akan melalui bahagian prostomium, iaitu struktur seperti mulut yang dapat memegang makanan (lihat gambar 1). Bahagian farinks boleh dijulur keluar bagi menolak makanan ke dalam sistem penghadaman cacing. Cacing tanah tidak bergigi, oleh itu makanan diselaputi oleh air liur yang menjadikannya lembut dan mudah dihadam. Makanan diambil oleh bahagian prostomium yang berbentuk seperti bibir yang terbalik, yang mengambil makanan untuk dimasukkan ke dalam salur penghadaman di dalam badan. Selepas ditelan, makanan bergerak ke esofagus ke dalam perut dan akhirnya ke dalam gizard atau hempedal.

Di dalam hempedal cacing, terdapat batu-batu halus yang mengisar makanan. Makanan yang telah dikisar bergerak ke usus yang panjang, iaitu sama panjang dengan ukuran cacing tersebut. Di akhir usus ialah dubur yang berfungsi mengeluarkan kasting atau najis cacing. Dalam masa 24 jam, 1 kg cacing berupaya memakan 1 kg sampah dan menghasilkan lebih kurang 350 g vermikas, iaitu sepertiga jumlah yang dimakan.


Gambar 1. Bahagian paling anterior ialah struktur prostomium yang berfungsi seperti mulut, iaitu menolak dan mengambil makanan untuk ditelan.

Cacing tidak mempunyai mata atau telinga tetapi sangat sensitif terhadap getaran atau gegaran pada tempat pengkompos. Ia juga sangat sensitif terhadap cahaya. Cahaya ultralembayung boleh memudaratkan cacing. Pendedahan selama satu jam di bawah matahari yang cerah boleh menyebabkan lumpuh separa atau sepenuhnya. Beberapa jam pendedahan pula boleh membawa maut.

Cacing bernafas melalui kulitnya yang sentiasa lembab. Oksigen diserap oleh lembapan kulit dan diangkut ke dalam kapilari tubuh cacing. Keadaan tempat ternakan yang tergenang dengan air
memudaratkan cacing dan menyebabkan ia lemas kerana keadaan anaerob.

Faedah Vermikas

Vermikas mengandungi humus semula jadi yang mendatangkan faedah kepada tumbuhan seperti berikut:

1. Mampu bertindak sebagai penampan keasidan tanah. Kehadiran-nya mengimbangi pH melampau, iaitu vermikas mampu meningkatkan ketersediaan nutrien tanah untuk tumbuhan.

2. Berfungsi sebagai pemerangkap toksin dalam tanah. Humus mempunyai kemampuan untuk memerangkap logam berat atau menetapkan logam berat seperti yang terdapat dalam najis manusia, najis haiwan, sisa tumbuhan dan gambut. Menghalang tumbuhan daripada menyerap logam berat tersebut secara berlebihan.

3. Vermikas bertindak sebagai perangsang pertumbuhan. Asid humik yang terkandung dalam vermikas mampu merangsang pertumbuhan tanaman seperti barli, tomato, kentang dan gandum.

4. Selain berfungsi sebagai humus, vermikas juga mampu membe-kalkan nutrien tumbuhan. Vermikas biasanya mengandungi lebih banyak kandungan nutrien berbanding kompos biasa. Walaupun kandungan nutrien major seperti N, P dan K lebih rendah berbanding baja kimia tetapi kaya dengan kandungan minor dan unsur surih yang dapat memberi keseimbangan nutrien kepada tumbuhan.

5. Penghasilan vermikas melalui sistem vermikultur mampu mengurangkan pembuangan sisa organik ke tempat pelupusan sampah yang hampir penuh. Projek vermikas mampu mengu-rangkan sisa betul-betul pada punca sisa itu terhasil seperti sisa rumah tangga atau pertanian tanpa perlu memisahkan kategori peringkat yang berikutnya.

6. Kenyataan Eastman (1999) menunjukkan bilangan cacing pita Ascaris sp. menurun sehingga 48% selepas 72 jam rawatan vermikultur sementara kawalan, iaitu rawatan tanah, tidak menunjukkan sebarang penurunan. Salmonella sp. menurun sebanyak 99% selepas 72 jam proses vermikultur sementara kawalan rawatan tanah menurun sebanyak 93%. Koliform najis juga menurun sebanyak 99% dengan kawalan menurun sebanyak 20% sahaja. Bukti ini menunjukkan proses vermikultur mampu menurun dan menstabilkan jumlah bilangan patogen E. coli, Salmonella, dan telur helmin pembawa penyakit seperti Ascaris.

Kitar Hidup dan Pembiakan

Biasanya cacing tanah hidup pada julat suhu yang agak luas, iaitu 18–30°C. Cacing bersifat hermaprodit, iaitu memiliki kedua-dua organ seksual jantan dan betina dalam satu individu. Telur daripada ovum seekor cacing disenyawakan oleh sperma daripada cacing pasangan pembiakannya. Dalam keadaan yang sempurna seekor cacing dewasa boleh menghasikan sebutir kokun setiap 7–10 hari. Semasa bersenyawa, dua ekor cacing yang sama saiz boleh berpasangan untuk mengeluarkan telur dan mensenyawakan telur dengan sperma.

Eisenia foetida juga dikenali sebagai cacing harimau, cacing belang atau cacing bawang putih kerana lendir yang berbau bawang putih. Warna badan ialah coklat tua dengan belang kuning yang jelas kelihatan (gambar 2). Panjang badan mencapai 75 mm. Cacing dewasa mempunyai struktur klitelum yang terletak pada pada segmen 26–32 dan membengkak (gambar 3).

Sebuah tiub yang berada pada bahagian klitelum cacing dewasa mengeluarkan mukus atau lendir. Lendir ini membungkus telur-telur yang telah tersenyawa lalu membentuk suatu struktur yang dipanggil kokun. Kokun merupakan sebuah kapsul yang mengandungi antara 4–20 biji telur di dalamnya. Terdapat suatu liang pada satu hujung kokun. Liang ini merupakan tempat anak cacing keluar selepas menetas. Anak cacing boleh masuk semula ke dalam kapsul apabila keadaan persekitarannya tidak sesuai.


Gambar 2. Menunjukkan morfologi cacing belang yang berwarna merah keperangan dengan belang kuning pada segmen.


Gambar 3. Struktur klitelum pada cacing dewasa

Kokun atau kapsul yang mengandungi telur Eisenia foetida berukuran lebih kurang 2 × 1.5 mm dan berbentuk bujur (gambar 3). Warna kokun berubah daripada coklat terang kepada coklat gelap apabila hampir menetas. Sebutir kokun mempunyai lebih kurang 4–20 biji telur dan menghasilkan 2–4 anak. Apabila menetas anak cacing keluar dari hujung liang terbuka pada kokun (gambar 4, 5 dan 6). Anak cacing menjadi dewasa selepas 60–90 hari.


Gambar 4

Gambar 5

Gambar 6

Nota: Gambar 4, 5 dan 6. Anak cacing keluar dari liang pada satu hujung kokun

Anak cacing yang baru keluar berwarna putih (gambar 7). Pertukaran warna dari putih ke merah berlaku pada anak cacing sehingga menjadi perang apabila dewasa (gambar 8 dan 9). Cacing dewasa berwarna perang gelap dengan belang kuning dan pembentukan klitelum, iaitu struktur membengkak yang menempatkan organ seksual matang cacing tanah (gambar 2, 3 dan 9).


Gambar 7. Anak cacing berumur sehari masih berwarna putih


Gambar 8. Anak cacing berumur seminggu berwarna merah


Gambar 9. Cacing yang lebih matang berwarna merah keperangan dengan belang kuning pada segmen

Kawalan Populasi

Saiz populasi bergantung pada beberapa faktor seperti berikut:
1. Kehadiran makanan.
2. Keperluan ruang yang mencukupi.
3. Keracunan persekitaran.

Apabila makanan diberikan dalam keadaan ruang yang terhad maka cacing akan makan makanan tersebut dan menghancurkannya bersama-sama dengan bakteria dan kulat pengurai. Sebahagian kecil makanan yang dihadamkan oleh cacing digunakan untuk tenaga dan protein badan untuk membesar dan hidup, manakala sebahagian besar dinyahtinjakan sebagai najis. Anak cacing dan cacing dewasa bersaing untuk mendapatkan makanan dan kesemuanya menghasilkan najis. Lama-kelamaan najis akan banyak terkumpul. Timbunan najis yang terkumpul selepas kira-kira 8 bulan boleh dituai dan digunakan terus untuk tanaman.


Bekas Memelihara Cacing

Tong kayu, bekas plastik terbuang, sinki lama, peti kayu boleh digunakan untuk memelihara cacing tanah. Gambar 10–18 menunjukkan beberapa jenis bekas yang telah digunakan di Pusat Pengajian Sains Kajihayat, Universiti Sains Malaysia, iaitu di rumah cacing. Gambar 12 pula menunjukkan kaedah gantung yang boleh dilakukan untuk tempat atau ruang yang terhad. Gantungan boleh diikat pada dahan pokok atau di mana sahaja. Kreativiti tersendiri boleh digunakan untuk tujuan ini.


Gambar 10. Bekas 1 m × 1 m × 30 cm sesuai untuk sampah yang agak banyak


Gambar 11. Bekas fiberglas 2 m × 1 m × 30 cm juga boleh digunakan untuk menternak cacing tanah di luar rumah atau di bawah tangga


Gambar 12. Ternakan atau vermikultur juga sesuai jika dibungkus dalam net dan digantung


Gambar 13. Bekas vermikultur dari kotak stirofom sesuai untuk diletak di bawah sinki


Gambar 14. Bekas sinki terbuang juga mampu digunakan untuk vermikultur


Gambar 15. Vermikultur dalam guni lembap boleh diletakkan di dalam bekas di bawah pokok atau di dalam stor


Gambar 16. Tong air muatan 60 gelen sesuai untuk sampah halaman atau sisa organik yang banyak


Gambar 17. Laci kayu yang dibuang boleh digunakan semula sebagai bekas vermikultur


Gambar 18. Bekas plastik disusun ke atas untuk menjimatkan ruang sesuai untuk vermikultur dalam rumah/dapur

Bekas-bekas tersebut juga boleh diletakkan di luar atau di dalam rumah bergantung pada kehendak pengguna. Oleh kerana tabiat cacing pengkompos yang memakan sisa bahan organik pada bahagian atas tanah, maka tong-tong ternakan tersebut perlu dalam keadaan aerobik, iaitu dengan kedalaman tidak melebihi 30 cm. Ini untuk memastikan keadaan anaerobik boleh dihindarkan.
Panjang atau lebar tong bergantung pada keperluan sama ada untuk sampah kebun, taman atau sampah dapur. Untuk sampah dapur kiraan jumlah sisa terbuang dihasilkan bagi setiap hari menentukan ukuran bekas pemeliharaan tersebut. Saranan terbaik ialah bekas 30 cm × 30 cm × 30 cm untuk setengah kilo sampah.

Tong kayu lebih baik berbanding plastik kerana lebih mudah “bernafas”. Plastik perlu dibuatkan lubang-lubang pada dasar, sisi dan penutup untuk membolehkan pengudaraan air yang secukupnya. Bekas memelihara cacing mesti dibersihkan daripada bahan kimia atau pestisid sebelum digunakan. Air lelehan daripada bekas pemeliharaan boleh ditampung dengan bekas lain dan digunakan sebagai baja cecair bagi kegunaan tumbuhan.

Bekas memelihara cacing harus ditutup untuk mengelakkan cahaya daripada masuk kerana cacing tanah gemar kepada keadaan gelap. Bekas juga harus tertutup bagi mengelakkan pemangsa daripada memakannya.

Pemberian Makanan

Hanya makanan organik sahaja yang sesuai untuk cacing tanah. Hindari daripada memberi makan plastik, kaca atau logam kerana cacing mungkin mati tercekik. Gambar 19 dan 21 menunjukkan beberapa media/sisa organik yang sesuai untuk ternakan vermikultur. Makanan ditambah secara menimbus di beberapa bahagian pada satu- satu masa. Mengisar sisa organik terlebih dahulu sebelum memberi makan boleh mempercepatkan proses makan dan penghasilan vermikas. Vermikas yang telah terhasil berwarna hitam, peroi, kaya humus dan telah hilang sifat asal sisa organik (gambar 22).


Gambar 19. Surat khabar lama yang telah dicarik sesuai menjadi makanan cacing tanah


Gambar 20. Rumput kering atau jerami padi juga sesuai sebagai media/makanan cacing tanah


Gambar 21. Sisa organik dari halaman, dapur, surat khabar lama sebagai bahan mentah/makanan cacing tanah


Gambar 22. Sisa organik yang diberi makan kepada cacing tanah bertukar menjadi baja organik yang berwarna hitam, kaya dengan humus dan nutrien tumbuhan

Sisa makanan boleh diberikan sekurang-kurangnya selama 2–3 bulan atau sehingga makanan bertukar menjadi vermikas. Tuaian cacing dan vermikas boleh dilakukan selepas itu dan kemudian bekas diisi lagi dengan bahan makanan.

Bekas ternakan tidak boleh dibiarkan terlalu padat dengan makanan untuk mengelakkan masalah bau busuk yang terbit kerana keadaan anaerobik. Petanda terbaik ialah bau. Bau busuk yang tidak menyenangkan, iaitu bau sampah mereput menandakan terlalu banyak makanan maka kekerapan memberi makan harus dikurangkan sementara waktu. Bekas juga harus sentiasa dibiarkan dalam keadaan lembap tetapi tidak terendam air. Makanan boleh ditimbuskan atau ditutup dengan daun kering, daun pisang, surat khabar lama atau kertas kotak untuk mengelakkan lalat rumah atau lalat najis bertelur dan menetas menjadi ulat.

Kawalan Suhu, Kelembapan dan Teduhan

Suhu bekas ternakan tidak boleh melebihi 30°C. Teduhan daripada hujan dan panas dengan bumbung atau penutup bekas dapat menurunkan suhu persekitaran sehingga 2–3°C. Daun kering, kepingan surat khabar lama, kertas kotak atau daun pisang boleh diletakkan untuk membantu menurunkan suhu persekitaran luar.

Penyiraman dengan air hanya perlu dilakukan jika bahan makanan menjadi kering. Untuk sisa dapur, penyiraman mungkin tidak perlu dilakukan kerana media yang semula jadi basah.

Tuaian Vermikas dan Cacing

Terdapat beberapa kaedah tuaian cacing dan vermikas seperti berikut:

1. Bubuh vermikas dan cacing ke sebelah bahagian bekas dan letak makanan pada sebelah yang satu lagi. Cacing pada sebelah vermikas akan bergerak ke arah punca makanan dengan ini vermikas boleh dituai.

2. Cara kedua ialah dengan meletakkan selapisan jaring di atas vermikas dan cacing. Makanan dibubuh di atas jaring tersebut. Cacing akan pergi ke tempat punca makanan di atas jaring dan dengan itu jaring boleh diangkat keluar dengan vermikas berada di bahagian bawah jaring.
3. Kompos disinari cahaya yang kuat atau diletak di bawah cahaya matahari yang cerah. Apabila cacing turun ke bawah maka vermikas di bahagian atas boleh dituai. Seterusnya dilakukan sehingga hanya cacing sahaja yang tinggal.

Menggunakan Vermikas

Berbeza dengan najis-najis haiwan lain, najis cacing tidak termasuk dalam kategori najis panas maka ia boleh digunakan sebaik sahaja tuaian diperoleh. Vermikas amat sesuai terutama untuk anak benih
tanaman memulakan hidup. Terdapat beberapa kaedah penggunaan vermikas seperti berikut:

1. Vermikas boleh digunakan untuk penyediaan media percambahan biji benih dengan campuran media percambahan biasa sebanyak 15%.

2. Vermikas digunakan seperti kompos dengan digaulkan selapisan nipis lebih kurang 1–2 cm vermikas di bahagian atas permukaan. Vermikas boleh digaul dengan media tanaman atau dibiarkan di bahagian atas tanah sebagai sungkupan. Siraman air akan melarutkan nutrien yang boleh diserap oleh akar tumbuhan.

3. Sebanyak 15% vermikas digunakan untuk penyediaan campuran media untuk anak benih yang baru bertumbuh. Vermikas sahaja tidak sesuai digunakan sebagai media penanaman.

4. Teh vermikas sesuai digunakan sebagai baja cecair. Campuran yang disarankan ialah dua sudu makan vermikas dengan satu liter air dibiarkan selama sehari dengan sentiasa digoncangkan. Digunakan sebagai renjisan ke atas tanaman. Teh vermikas juga boleh dikumpulkan dari tempat lelehan tong ternakan cacing tanah (gambar 23).

5. Semasa mengubah anak benih, akar anak pokok biasanya terdedah maka teh vermikas boleh disiram atau dicelup beberapa saat sebelum diubah ke tapak tanaman. Teh vermikas boleh membantu mengelakkan kejutan tanaman yang diubah ke tempat tanaman.

6. Untuk memperoleh faedah yang maksimum, vermikas harus disimpan dalam bekas yang mempunyai pengudaraan yang baik dan tidak dibiarkan mengering.


Gambar 23. Lelehan dari tong atau bekas verikultur dikumpulkan dan digunakan sebagai pestisid semula jadi dan baja cair

MASALAH VERMIKULTUR

Terdapat beberapa haiwan seperti serangga yang menduduki bekas pemeliharaan cacing ini. Kebanyakan serangga tersebut bersama-sama dengan kehadiran mikroorganisma dan cacing, mengurai bahan organik membentuk komponen yang lebih ringkas. Beberapa haiwan pengacau dan pemangsa harus diberi perhatian. Lalat buah memang menjadi suatu masalah biasa, walau bagaimanapun, ia tidak menjejaskan kehidupan cacing tanah. Lalat rumah, lalat najis dan larva boleh diatasi dengan menutup bekas sama ada dengan guni, daun kelapa, daun pisang atau surat khabar lama.

Lipan boleh menyengat dan membunuh cacing melalui sengatan, maka ia harus dihindarkan. Oleh kerana lipan ialah sejenis haiwan teritorial, maka jika ia dihapuskan mungkin tiada lagi lipan lain yang berhampiran teritorinya. Cicak juga suka memakan cacing terutama anak dan telur cacing. Bekas yang terlalu basah menarik kutu cacing maka kelembapan sekitar 60–70% adalah terbaik. Jika bekas terlalu panas maka cacing akan bergumpal dan naik keluar dari bekas. Sesuai atau tidak sesuai boleh ditentukan dengan kelakuan cacing tersebut.

Sekiranya bekas ternakan hanya mempunyai cacing dewasa sahaja tanpa pertambahan bilangan selepas 3–4 bulan ini menandakan telur dan anak cacing telah dimakan oleh pemangsa.
Haiwan-haiwan lain seperti burung, ayam, dan tikus juga suka mengganggu tempat ternakan dan memakan cacing. Kehadiran musuh cacing boleh dihindari dengan menutup bekas tersebut dengan menggunakan penutup berlubang kecil.

Peringatan

Cacing tanah ialah makhluk hidup yang mempunyai keperluan tersendiri yang unik. Keadaan persekitaran yang sesuai membolehkan ia hidup dan menjalankan fungsinya dengan baik. Keadaan persekitaran yang sempurna dapat dilihat apabila cacing makan dengan baik dan tidak menunjukkan tanda-tanda untuk naik ke atas, migrasi, bergumpal, keluar dari bekas atau berbau busuk. Cacing juga sensitif kepada getaran maka gangguan habitatnya perlu dihindarkan.

Cacing tanah yang sihat dan gembira tidak mungkin meninggalkan tempat tinggalnya !


TELITI: Kakitangan Synergy Farm memilih benih anak pisang cavendish untuk ditanam di Ara Kuda, Tasek Gelugor.

Program dikendalikan Synergy Farm beri peluang siswazah menganggur ceburi sektor pertanian komersial

Suatu ketika dulu, bertani bukan kerjaya pilihan belia, apatah lagi bagi mereka yang berpelajaran tinggi kerana beranggapan kerjaya itu tidak glamor.

Tumpuan belia sejak 1980-an lebih terarah kepada jawatan makan gaji, kerja kilang atau bekerja di tempat selesa yang dirasakan lebih berprestij dan dipandang tinggi masyarakat.

Namun, dengan perubahan zaman dan sistem pertanian moden, belia mula sedar sektor pertanian amat penting buat negara serta mampu menjadi sumber pendapatan tetap.

Ia bukan saja dapat menampung keperluan makanan dalam negara, sebaliknya menjana pertumbuhan ekonomi negara menerusi eksport pertanian.

Kesedaran terhadap kepentingan sektor pertanian di kalangan belia sekali gus dapat mengurang kadar pengangguran dan menjadikan pasaran pekerjaan lebih terbuka.

Kini wujud satu sistem pertanian yang berasaskan konsep francais seperti yang dijayakan Synergy Farm (M) Sdn Bhd (SFSB) yang beroperasi di Ara Kuda, Seberang Prai Utara (SPU).

Syarikat itu terkenal di kawasan utara Semenanjung kerana pembabitannya dalam projek penanaman pisang berkualiti tinggi dan buah-buahan tropika.

Bagi menggalakkan belia termasuk siswazah menceburi bidang pertanian, SFSB memperkenalkan program perladangan francaisnya.

Ia satu konsep perladangan yang memberi peluang kepada sesiapa saja yang mahu menceburkan diri dalam perniagaan berasaskan pertanian walaupun tidak mempunyai asas dalam bidang berkenaan.

Peserta tidak perlu syarat tertentu, sebaliknya hanya perlu memiliki modal, semangat dan kesungguhan yang kuat.

Selebihnya, SFSB akan menyediakan perkhidmatan seperti perancangan perniagaan, pakej pengurusan ladang secara menyeluruh meliputi khidmat nasihat dan bimbingan dalam pengurusan.

Dalam konsep francais ini, francaisi perlu mengikut beberapa peringkat latihan bagi memastikan peserta dibekalkan dengan ilmu yang cukup sebelum memulakan perniagaan.

Latihan diberikan termasuk secara teori dan praktikal merangkumi semua aspek pengurusan serta operasi perladangan yang biasanya mengambil masa sekurang-kurangnya dua minggu.

Dalam konsep ini, SFSB turut mengamalkan kaedah pemindahan teknologi kepada peserta dengan mengaplikasikan beberapa kaedah terkini dalam kegiatan perladangan, termasuk kaedah menanam anak benih pisang cavendish yang dihasilkan melalui teknik kultur tisu atau in-vitro membabitkan kultur protoplas, sel, tisu atau organ tumbuhan yang dibiak dalam tempat khas.

Kelebihan kultur tisu pisang adalah anak benih boleh dihasilkan dalam kuantiti yang banyak, kurang risiko penyakit, kadar pembiakan tinggi dan cepat serta anak pisang yang dihasilkan tulen seperti induk.

Melalui program itu, SFSB turut menggunakan Sistem Kaji Cuaca Berkomputer dan Sistem Pengairan Titisan Bersepadu untuk kaedah penyiraman tanaman pisang di seluruh ladang.

Pengurus Kanan Bahagian Francaisi Perladangannya, Azrul Zulkifly, berkata program francais SFSB yang diluluskan Kementerian Pembangunan Usahawan dan Koperasi disediakan mengikut tiga pakej iaitu Platinum, Gold dan Silver dengan tempoh kontrak lima tahun.

Bagi pakej Platinum, saiz tanah yang akan dikerjakan ialah seluas 100 hektar dengan modal pelaburan RM5.3 juta, manakala tempoh pulang modalnya selepas 34 bulan.

Kadar keuntungan daripada pelaburan dalam tempoh lima tahun dianggarkan sebanyak RM6.5 juta atau 24.6 peratus setahun.

Pakej Gold pula membabitkan tanah seluas 20 hektar, modal pelaburan berjumlah RM1 juta dan pulangan dalam tempoh 35 bulan dengan keuntungan dalam tempoh lima tahun sebanyak RM1.2 juta pada kadar pulangan 21.3 peratus setahun.

Bagi pakej Silver, saiz tanah yang diperlukan seluas 10 hektar berserta modal RM550,000 dan tempoh pulang modal adalah 36 bulan.

Menerusi pakej ini, keuntungan daripada pelaburan ialah sebanyak RM564,003 menerusi kadar pulangan 20.5 peratus setahun.

Ketika ini, lima francaisi menyertai program itu yang sudah berjalan kira-kira tiga bulan. Apa yang menarik, semua mereka adalah graduan Universiti Sains Malaysia (USM).

Mereka ialah Nor Adnin Mat Nayan, 25, Mohd Fahrul Ruze Abu Bakar, 26, Mohamad Ansar Derani, 25; Saiful Nizar Hasbollah, 26 dan Azrin A Karim, 26.

“Mereka menyertai pakej Silver dan mendapat modal permulaan daripada Perbadanan Nasional Berhad (PNS) yang memperuntukkan RM500,000 setiap usahawan francais,” kata Azrul.

Berdasarkan pakej yang diambil, semua francaisi dijangka boleh menuai hasil mereka menjelang April 2009 dan mengaut keuntungan sehingga RM565,000 bagi setiap tuaian.

Bagi meyakinkan dan jaminan pasaran kepada peserta, SFSB mengamalkan konsep `beli balik produk’ yang dihasilkan mengikut garis panduan dan kualiti ditetapkan serta dipersetujui dalam perjanjian.

Dengan kontrak pemasaran di dalam dan luar negara seperti China, Singapura, Mesir dan Emiriah Arab Bersatu (UAE), SFSB yakin dapat menyelesaikan masalah pasaran, sekali gus memberi keyakinan kepada pembeli terhadap kualiti produk dihasilkan dari Malaysia.

Pasaran ubi keledek jenis terbaru diperluas pasaran di 12 pasar tani untuk menjadikan makanan alternatif kepada rakyat

Lembaga Pemasaran Pertanian Persekutuan (Fama) kini giat mempromosi ubi keledek jenis ‘vitato’ di pasar tani dan pasar raya terpilih di seluruh negara, sebagai usaha meluaskan pemasaran bahan itu dan menjadikannya makanan pilihan rakyat.

Pengarah Bahagian Pengeluar Segar Fama, Rohizad Ridzwan, berkata ia dipasarkan di 12 pasar tani sekitar Lembah Klang, masing-masing dua pasar tani di Johor dan Pulau Pinang serta 12 cawangan pasar raya Giant iaitu 10 di sekitar Lembah Klang dan dua di Pulau Pinang.

“Kami yakin vitato akan mendapat sambutan kerana selain rasanya yang sedap dan berkhasiat, ia juga sesuai dimakan mereka yang menghidap penyakit diabetes.

“Harga jualan vitato juga murah iaitu RM1 sekilogram sepanjang sebulan tempoh promosi. Kumpulan sasaran kami adalah pengunjung pasar tani, pasar raya dan bakal usahawan,” katanya pada sidang media sempena pelancaran promosi ubi keledek vitato di Pasar Tani Mega, di sini.

Pelancaran itu dianjurkan Fama dengan kerjasama Institut Penyelidikan dan Kemajuan Pertanian Malaysia (Mardi), Lembaga Pertubuhan Peladang (LPP) dan Pertubuhan Peladang Kawasan (PPK).

Hadir sama, Pengarah Fama Selangor, Che Ghani Che Wan dan Pengarah Mardi Selangor, Dr Zainal Abidin Hassan.

Rohizad berkata, bagi mempromosikan bahan itu, Mardi bertanggung jawab dalam kajian, LPP dan PPK terbabit dari segi pengeluaran manakala Fama akan menguruskan soal pemasaran.

“Ini pendekatan yang kami gunakan secara berterusan supaya kami dapat menjalin kerjasama lebih erat dengan pengguna dan pengusaha,” katanya.

Beliau berkata, ubi keledek dapat menggantikan sumber karbohidrat lain, juga boleh dipelbagaikan dengan menambah hasil produknya termasuk kerepek, tepung, makanan bayi dan sos.

“Kami sudah ada pengusaha yang terbabit dengan pembuatan kerepek berasaskan produk ini iaitu sebuah syarikat di Sepang dan Kedah serta syarikat yang berminat menghasilkan sos cili dan kini kami masih mencari usahawan untuk pembuatan tepung,” katanya.

Pihak yang berminat, katanya, digalakkan menghubungi Fama, LPP atau PPK bagi mendapatkan maklumat lanjut mengenainya.

Vitato atau nama saintifiknya ‘Ipomoea Batatas’ yang diisytiharkan pada 12 Jun 2007 adalah hasil penyelidikan Mardi kaya dengan bahan anti-oksidan seperti ‘beta karotena’ dan Vitamin A yang boleh mengelakkan kerosakan sel serta DNA, menghalang penyakit kanser dan kecacatan pada janin serta melambatkan proses penuaan.

Selain itu, ia mengandungi serabut diet dan zat kalium tinggi yang mampu mengelakkan penyakit diabetes, sembelit dan kemungkinan berlakunya kanser usus besar.

Tumbuhan itu boleh ditanam di beberapa jenis tanah antaranya tanah ‘bris’, tanah lombong serta tanah asid sulfat dan ia mengambil masa empat bulan untuk membesar sebelum boleh dituai.

Penanaman sayur-sayuran antara subsektor pertanian makanan yang wajar diberi penekanan kerana pasarannya sentiasa ada.

Namun, industri tersebut wajar mendapat sokongan dan suntikan teknologi supaya lebih berdaya saing dan selamat untuk pengguna.

Justeru Institut Penyelidikan dan Kemajuan Pertanian Malaysia (MARDI) tampil menjalankan penyelidikan untuk membangunkan teknologi biosensor dan biodiagnostik bagi mengesan masalah keracunan dalam makanan termasuk sayur-sayuran.

Ketua Pengarah MARDI, Datuk Dr. Abd. Shukor Abd. Rahman berkata, pihaknya mahu memperkenalkan biosensor dan biodiagnostik dalam pelbagai industri di negara ini.

“Biosensor dan biodiagnostik boleh digunakan dalam pelbagai industri seperti makanan, ternakan, ternakan sebagai satu langkah memajukan industri berkenaan,” katanya.

Abd Shukor berkata, biosensor digunakan untuk mengesan pencemaran, bahan toksik atau kualiti sesuatu bahan yang diragui.

Misalnya biosensor boleh digunakan untuk mengesan sisa racun serangga pada sayuran atau antibiotik pada ternakan dalam masa yang singkat berbanding kaedah konvensional.

“Penggunaan biosensor boleh mengesan sisa racun serangga dalam sayuran segar dalam masa hanya 30 minit dalam ukuran bahagian persejuta berbanding tiga hari sebelumnya,” katanya.

Di negara maju teknologi biosensor telah digunakan sejak 10 tahun lalu untuk mengesan sisa racun serangga pada sayuran segar.

Teknologi biosensor mudah alih boleh diletakkan di sempadan pintu-pintu masuk negara bagi memastikan sayuran dan ternakan yang dibawa masuk atau keluar tidak mempunyai sisa racun serangga atau antibiotik seperti ditetapkan.

Sebelum ini biosensor atau biodiagnostik telah digunakan dalam sains perubatan, alam sekitar, toksik dalam air dan udara serta pertanian.

Sehingga ini Abd Shukor berkata, MARDI telah berjaya membangunkan dan mempatenkan biosensor untuk mengesan sisa racun serangga pada sayuran di dalam dan luar negara.

Justeru bagi meningkatkan lagi pembangunan teknologi berkenaan, MARDI menjalinkan kerjasama dengan negara-negara maju seperti United Kingdom (UK), Amerika Syarikat (AS) yang menjadi peneraju teknologi berkenaan.

“Bidang pertanian mempunyai potensi yang besar untuk dibangunkan seperti dalam sains perubatan,” katanya selepas Persidangan Biosensor dan Biodiagnostik Serantau di ibu negara, baru-baru ini.

Persidangan tersebut mendapat sambutan menggalakkan daripada peserta bukan saja dari dalam negara tetapi juga peringkat antarabangsa.

Selain MARDI, persidangan tersebut turut mendapat kerjasama kerjasama Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), SIRIM, Universiti Putra Malaysia (UPM), Universiti Industri Selangor (Unisel) dan Universiti Malaysia Perlis (UniMAP) memberikan peluang kepada saintis dan ahli akademik untuk bertukar pendapat mengenai status biosensor dan biodiagnostik di negara ini.

Petani di seluruh dunia mengeluarkan kira-kira 27 bilion mangga (Mangifera indica) pada tahun 2004 menurut tinjauan terkini.

Ini memberikan kelebihan kepada peminat mangga, termasuk lalat buah (Anastrepha spp).

Kini pakar entomologi (kaji serangga) Perkhidmatan Penyelidikan Pertanian (ARS) Amerika Syarikat (AS) David A. Jenkins menemui penyelesaian berteknologi rendah dan murah bagi mengurangkan perebakan lalat buah pada mangga.

Jenkins bertugas di Stesen Penyelidikan Pertanian Tropika di Mayaguez, Puerto Rico.

Di sana, pokok mangga banyak ditanam dan buah masak bertaburan di bawah pokok dan dibiarkan tanpa seliaan. Ini memberikan persekitaran yang sesuai bagi pembiakan lalat buah.

Dalam kajian yang dijalankan, Jenkins dan kumpulan penyelidiknya mengutip mangga yang gugur dan membahagikannya kepada empat kumpulan.

Kumpulan pertama dibiarkan di kawasan teduh sama ada di bawah pokok, kumpulan kedua disimpan di dalam rumah.

Kumpulan ketiga diletakkan di bawah cahaya matahari dan yang keempat dimasukkan di dalam beg plastik hitam dan diletakkan di bawah cahaya matahari.

Penyelidik merekodkan suhu persekitaran dan suhu dalam buah mangga beberapa kali sehari.

Pada cuaca cerah, mangga yang diletakkan pada cahaya matahari menunjukkan peningkatan suhu dalaman dari 52 darjah Celcius (C) ke 58 darjah C.

Buah mangga yang diletakkan di dalam rumah menunjukkan peningkatan 25 darjah C dan mangga di tempat teduh 37 darjah C.

Selepas tiga hari, mangga yang diletakkan di luar dipantau kemunculan larva dan pupa.

Jenkins mendapati mangga yang diletakkan di dalam rumah menghasilkan lebih banyak larva berbanding mangga yang terdedah kepada cahaya matahari.

Di kawasan di mana mangga tidak ditanam secara komersial, buah yang gugur akan dibiarkan tanpa seliaan selama beberapa hari sebelum dikutip dan kawasan yang redup dan dingin di bawah pokok memberikan persekitaran yang sesuai bagi perkembangan lalat buah.

Maka cara mudah mengawal lalat buah ini ialah dengan mengumpul dan membuang buah yang gugur di kawasan kebun. Ia akan membantu mengurangkan peluang pembiakan dan perkembangan lalat buah.

SEKTOR pertanian di negara ini melangkah ke fasa baru apabila kerajaan mengambil langkah proaktif dengan memperkenalkan pelbagai teknologi canggih bagi memacu pertumbuhan sektor terbabit.

Pelbagai insentif turut diberikan untuk menggalak lebih ramai usahawan menceburi sektor pertanian. Kerajaan juga menubuhkan beberapa agensi berkaitan bagi membantu usahawan dan mereka yang terbabit dalam sektor pertanian.

Antara agensi bertanggungjawab ialah Lembaga Pemasaran Pertanian Persekutuan (Fama) iaitu agensi di bawah Kementerian Pertanian dan Industri Asas Tani.

Ditubuhkan pada 1965 sebagai sebuah badan berkanun, Fama bertanggungjawab mengawal selia, menyelaras, mengawal atur dan menambah baik aktiviti pemasaran hasil serta produk pertanian untuk pasaran dalam negara, eksport dan import.

Hasil dan produk pertanian yang menjadi tumpuan adalah seperti buah-buahan, sayur-sayuran, kelapa dan bunga-bungaan.

Sebagai agensi pemasaran kerajaan, Fama mengatur pelbagai strategi seperti memperbaiki kecekapan dan keberkesanan pengurusan rantaian bekalan, kecemerlangan perisikan pasaran, pengiktirafan jenama domestik dan antarabangsa serta pembangunan keupayaan.

Menerusi pemasaran produk yang sudah diproses, aktiviti Fama tertumpu kepada pembangunan produk, pembangunan pasaran dan pembangunan usahawan. Fama juga melaksanakan program urus niaga secara langsung.

Menurut Pengarah Kanan, Pemasaran Produk Proses Fama, Mansor Omar, agensi itu sudah memperkenalkan jenama Agromas bagi mempromosikan produk pertanian yang berpotensi untuk pasaran tempatan dan luar negara.

Jenama Agromas diguna pakai Fama bagi membantu produk pertanian terutama produk makanan yang diusahakan Perusahaan Kecil dan Sederhana (PKS) dengan meluaskan pasaran produk, meningkatkan daya maju perusahaan PKS dan menambah nilai produk segar terpilih.

“Produk pertanian yang menggunakan jenama Agromas mestilah menepati ciri dan standard ditetapkan Fama dan melalui satu proses penilaian ketat,” katanya kepada Bernama baru-baru ini.

Sehingga kini, ada lebih kurang 34 produk pertanian dan PKS menggunakan jenama Agromas. Antara produk itu ialah madu lebah tualang, kuah rojak madu, cip ubi kayu, seri kaya madu, serunding daging dan ayam, tepung rempah serba guna, kuah kacang, bihun tom yam, jem belimbing, serbuk kari, kicap pedas, kerisik, kordial dan sos cili padi.

Mansor berkata, sebelum produk PKS dilabel menggunakan jenama Agromas, pihak Fama akan mengenal pasti produk makanan PKS berpotensi dan seterusnya menjalankan penilaian berdasarkan beberapa faktor seperti kebersihan, sambutan pengguna terhadap produk dan kebolehupayaan produk memenuhi permintaan pasaran.

Seterusnya jawatankuasa Fama akan memutuskan sama ada produk itu layak dilabelkan menggunakan jenama Agromas.

“Pengusaha produk yang sudah lulus penilaian itu perlu menghantar produk yang sudah siap dan pihak Fama akan membantu melakukan pembungkusan dan pemasaran,” kata Mansor.

Pendekatan dan usaha ini membantu usahawan pemprosesan produk makanan berasaskan hasil pertanian menjadi vendor kepada Fama.

Bagi menjamin kelangsungan produk menggunakan label Agromas di pasaran tempatan mahupun luar negara, Fama memastikan produk terbabit mematuhi standard ditentukan seperti Akta Makanan dan Peraturan.

“Produk itu harus melepasi piawaian ditentukan jawatankuasa Fama iaitu diiktiraf halal, kilang yang memproses produk makanan itu diyakini kebersihannya dan menepati amalan perkilangan yang baik serta mengikuti peraturan dan kawalan ditentukan,” katanya.

Mansor menambah bahawa produk menggunakan jenama Agromas berkualiti, selamat dimakan dan bercirikan nilai kesihatan. Semua produk Agromas menggunakan bahan asli dan segar, contohnya, jem roselle dan jem belimbing masing-masing diperbuat daripada buah roselle dan belimbing yang asli dan segar.

Faktor ini menjadi asas dalam membantu Fama memasarkan produk Agromas dan berupaya membezakan produk keluaran Fama dengan pengeluar lain.

Malah kata Mansor, keistimewaan pada produk Agromas seperti bebas bahan pengawet dan kandungan monosodium glutamat (sekiranya ada, ia menepati dan dibenarkan oleh Akta Makanan) memberi kelebihan kepada produk terbabit untuk bersaing dengan produk lain di pasaran.

Mengenai sambutan terhadap produk Agromas, Mansor berkata produk itu mendapat reaksi positif di kalangan pengguna dan sudah meluaskan pilihan pengguna terhadap produk makanan ringan seperti ini.

Antara produk Agromas paling mendapat sambutan ialah seri kaya madu, madu lebah tualang, kuah rojak, cip ubi kayu, mi bandung, kicap pedas, serbuk kopi, tepung berempah serba guna, sos cili padi dan kuah kacang. – Bernama

SYNERGY Farm (M) Sdn Bhd (SFSB), yang beroperasi di Ara Kuda, Seberang Prai Utara, Pulau Pinang, sudah tidak asing lagi di kawasan utara Semenanjung kerana pembabitannya dalam projek penanaman pisang berkualiti tinggi dan buah-buahan tropika.

Syarikat itu juga terbabit secara langsung dalam bidang penyelidikan dan pembangunan (R&D), akuakultur, vermikultur dan agro-pelancongan bagi memajukan lagi bidang pertanian di negara ini.

Terbaru, SFSB memperkenalkan program perladangan francais, satu konsep perladangan yang memberi peluang kepada sesiapa saja yang mahu menceburkan diri dalam perniagaan berasaskan pertanian walaupun tidak mempunyai asas dalam bidang berkenaan.

Pengurus Kanan Bahagian Francaisi Perladangannya, Azrul Zulkifly, berkata syarat utama yang diperlukan untuk menyertai program itu ialah memiliki modal, semangat dan kesungguhan yang kuat.

SFSB akan menyediakan perkhidmatan terbaik bagi memastikan segala perancangan perniagaan mereka yang menyertai program berkenaan, akan membuahkan hasil lumayan. Justeru, syarikat menawarkan pakej pengurusan ladang secara menyeluruh meliputi khidmat nasihat dan bimbingan dalam pengurusan.

“Ia merangkumi khidmat mengenal pasti kesesuaian tanah, penyediaan tanah, penyediaan tapak semaian, aplikasi baja, kawalan perosak, sistem pengairan, proses penuaian dan proses selepas tuai,” katanya.

Berbeza dengan sistem perladangan kontrak, francaisi perlu mengikut segala langkah dan spesifikasi baja ditetapkan francaisor bagi memastikan mutu kerja menepati piawaian ditetapkan. Dalam konteks ini, francaisi perlu mengikuti latihan untuk memastikan mereka dibekalkan ilmu cukup bagi memulakan perniagaan.

Latihan dijalankan di ladang SFSB di Ara Kuda, membabitkan teori dan praktikal merangkumi semua aspek pengurusan dan operasi perladangan yang mengambil masa dua minggu.

Azrul berkata, dalam konsep francais ini, SFSB mengamalkan kaedah pemindahan teknologi kepada peserta dengan mengaplikasikan beberapa kaedah terkini dalam kegiatan perladangan.

Ia seperti menanam anak benih pisang cavendish yang dihasilkan melalui teknik kultur tisu atau in-vitro membabitkan kultur protoplas, sel, tisu atau organ tumbuhan yang dibiak dalam tempat khas.

“Kelebihan kultur tisu pisang adalah anak benih boleh dihasilkan dalam kuantiti yang banyak, kurang risiko penyakit, kadar pembiakan tinggi dan cepat serta anak pisang yang dihasilkan tulen seperti induk,” katanya.

Melalui program francasi, SFSB turut menggunakan Sistem Kaji Cuaca Berkomputer dan Sistem Pengairan Titisan Bersepadu untuk kaedah penyiraman tanaman pisang di seluruh ladang.

Syarikat itu turut mengaplikasikan Sistem Pengurusan Berkualiti ISO9001:2000 yang dimiliki bersama dengan kaedah yang baik (GAP) melalui Skim Akreditasi Ladang Malaysia (SALM) oleh Jabatan Pertanian.

Bagi meyakinkan dan jaminan pasaran kepada francasi, SFSB mengamalkan konsep ‘beli balik produk’ yang dihasilkan mengikut garis panduan dan kualiti ditetapkan serta dipersetujui dalam perjanjian.

Dengan kontrak pemasaran di dalam dan luar negara seperti China, Singapura, Mesir dan Emiriah Arab Bersatu (UAE), SFSB yakin dapat menyelesaikan masalah pasaran, sekali gus memberi keyakinan kepada pembeli terhadap kualiti produk dihasilkan dari Malaysia.

Program francais SFSB yang diluluskan Kementerian Pembangunan Usahawan dan Koperasi disediakan mengikut tiga pakej iaitu Platinum, Gold dan Silver dengan tempoh kontrak lima tahun.

Bagi pakej Platinum, saiz tanah yang akan dikerjakan ialah seluas 100 hektar dengan modal pelaburan RM5.3 juta, manakala tempoh pulang modalnya selepas 34 bulan.

Kadar keuntungan daripada pelaburan dalam tempoh lima tahun dianggarkan sebanyak RM6.5 juta atau 24.6 peratus setahun.

Pakej Gold pula membabitkan tanah seluas 20 hektar, modal pelaburan berjumlah RM1 juta dan pulangan dalam tempoh 35 bulan dengan keuntungan dalam tempoh lima tahun sebanyak RM1.2 juta pada kadar pulangan 21.3 peratus setahun.

Bagi pakej Silver, saiz tanah yang diperlukan seluas 10 hektar berserta modal RM550,000 dan tempoh pulang modal adalah 36 bulan. Menerusi pakej ini, keuntungan daripada pelaburan ialah sebanyak RM564,003 menerusi kadar pulangan 20.5 peratus.

Ketika ini, seramai lima francaisi menyertai program itu yang sudah berjalan kira-kira tiga bulan. Apa yang menarik, kesemuanya adalah graduan Universiti Sains Malaysia (USM).

“Mereka menyertai pakej Silver dan mendapat modal permulaan daripada Perbadanan Nasional Berhad (PNS) yang memperuntukkan RM500,000 bagi setiap usahawan francais,” kata Azrul.

Mereka ialah Nor Adnin Mat Nayan, 25, Mohd Fahrul Ruze Abu Bakar, 26, dan Mohamad Ansar Derani, 25; Saiful Nizar Hasbollah, 26, dan Azrin A Karim, 26.

Berdasarkan pakej yang diambil, kesemua francaisi dijangka boleh menuai hasil mereka menjelang April 2009 dan mengaut keuntungan sehingga RM565,000 bagi setiap tuaian.

« Laman SebelumnyaLaman Berikutnya »

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 183 other followers